सोलापूर आणि आयटी पार्क : तीन पिढ्यांच्या प्रतीक्षेचा अंत कधी?
सोलापूर आणि आय टी पार्क – एक हास्यास्पद समीकरण
होईल की काय अशी भिती आता वाटते आहे. सरकार कुणाचंही असो सोलापूरकरांच्या पदरात फक्त
निराशाच पडते. असा अनुभव याही वेळी येईल अशीच शक्यता दिसते आहे. वृत्तपत्रांतून रोज
नव्या अडचणी समोर येतात पण त्यावर तोडगा काढणारा “धुरंधर” काही सोलापूरकरांच्या वाट्याला
येत नाही, ही एक शोकांतिका म्हणावी लागेल. निवडणुकां पुरते आणि त्या नंतर काही दिवस
चर्चेत राहणारे विषय अशा प्रकारे हाताळण्यात येतात की अवघं सोलापूर नवी स्वप्नं रंगवू
लागतं, पण सामान्य सोलापूरकरांच्या हाती काहीच लागत नाही. छोट्या छोट्या गोष्टींसाठी
संघर्ष करावा लागतो हे काही सोलापूरकरांना नवीन नाही पण विमान सेवा, आय टी पार्क आणि
नवे सुविधा युक्त एमआयडीसी, नवे उद्योग सुरू होणे कठीणच आहे. यासाठी आता सामान्य जनतेस
रस्त्यावर उतरावं लागेल काय? आजच्या वृत्तपत्रात आलेली बातमी अवश्य पहावी.
१९९० च्या दशकात शिक्षण घेत
असलेली आमची पिढी ही संगणक आणि इंटरनेटच्या सुरुवातीच्या टप्प्याची साक्षीदार आहे.
१९९७–९८ च्या सुमारास सोलापुरात आयटी पार्क सुरू होणार असल्याच्या बातम्या
माध्यमांत गाजत होत्या. त्या काळात अभियांत्रिकीच्या अंतिम वर्षात असलेल्या
विद्यार्थ्यांसाठी ही बातमी आशेचा किरण होती. त्याकाळी तंत्रज्ञान पुढे गेले; अपेक्षा मात्र अपूर्णच राहिल्या. त्यानंतरची पिढी—म्हणजे आजचे पालक—नोकरी,
स्थलांतर आणि संधींच्या शोधात मोठ्या शहरांकडे वळली. आता तिसरी पिढी,
आजचा विद्यार्थी वर्ग, बारावी, पदवी आणि नव्या करिअरच्या उंबरठ्यावर उभा आहे. त्यांच्या हातात तंत्रज्ञान
आहे, क्षमताही आहेत; गरज आहे ती केवळ
स्थानिक संधींची.
आज पुन्हा आयटी पार्कची चर्चा सुरू झाली आहे. हा केवळ एक प्रकल्प
नसून, तीन पिढ्यांच्या अपेक्षा पूर्ण करण्याची संधी आहे.
यावेळी निर्णय प्रत्यक्षात उतरले, तर सोलापूरच्या युवकांना
भविष्य शहराबाहेर शोधावे लागणार नाही—हीच या प्रवासाची खरी कसोटी ठरेल.
महाराष्ट्रातील वेगाने विकसित
होत असलेल्या शहरांपैकी सोलापूर हे कमी ऑपरेशनल खर्च, प्रशिक्षित मनुष्यबळ आणि सुधारित डिजिटल पायाभूत सुविधांमुळे
गुंतवणुकीसाठी आकर्षक ठरत आहे. शहरात दोन विद्यापीठे, अनेक
अभियांत्रिकी व तंत्र महाविद्यालये आणि विस्तृत कौशल्य विकास नेटवर्क कार्यरत असून
दरवर्षी आयटी व डिजिटल सेवांसाठी आवश्यक मनुष्यबळ उपलब्ध होत आहे. हाय-स्पीड फायबर
इंटरनेट, राष्ट्रीय महामार्ग , रेल्वे कनेक्टिव्हिटी,
आणि नवे विमानतळ तसेच तुलनेने कमी रिअल इस्टेट खर्च ही सोलापूरची
स्पर्धात्मक बलस्थाने आहेत. या पार्श्वभूमीवर नव्याने सुरू होणारा आयटी पार्क
बीपीओ, केपीओ, सॉफ्टवेअर सेवा, डेटा प्रोसेसिंग आणि स्टार्टअप्ससाठी योग्य प्लॅटफॉर्म ठरणार आहे. स्थानिक
टॅलेंटचा वापर, ऑपरेशनल कार्यक्षमता आणि दीर्घकालीन
विस्ताराच्या संधी यांचा संगम साधणारे सोलापूर, आगामी काळात
गुंतवणूकदारांसाठी एक विश्वासार्ह टेक्नॉलॉजी डेस्टिनेशन म्हणून पुढे येईल,
असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे. कदाचित हा अंदाज फक्त अंदाजच राहील असे
आजतरी वाटतं आहे.
खरं तर सोलापूरकरांच्या मनात
आज प्रश्न आयटी पार्कचा नाही, तर “आमच्या शहराचं नेमकं काही होणार आहे का ? आणि होणार असेल तरी कधी? , मुहूर्त कधी? ” या प्रश्नाचा आहे. कारण आयटी
पार्क हा केवळ एका इमारतीचा किंवा प्रकल्पाचा विषय नाही; तो
रोजगाराचा, विकासाचा, आत्मविश्वासाचा
आणि शहराच्या भवितव्याचा विषय आहे. अनेक दशकांपासून सोलापूरच्या युवकांनी शिक्षण
येथे घेतले, पण करिअर घडवण्यासाठी पुणे, मुंबई, हैदराबाद, बेंगळुरू
यांसारख्या शहरांकडे धाव घ्यावी लागली. घरची माणसं, आपली
माती आणि आपल्या शहराशी असलेलं नातं मागे ठेवून हजारो तरुणांनी स्थलांतर
स्वीकारलं. ही केवळ आर्थिक नव्हे तर सामाजिक आणि भावनिक किंमतही सोलापूरने चुकवली
आहे.
सोलापूरची ओळख पूर्वी कापड
उद्योगामुळे होती. आजही या शहरात उद्योगशीलता, कष्ट
करण्याची वृत्ती आणि गुणवत्तापूर्ण मनुष्यबळ यांची कमतरता नाही. कमतरता आहे ती
दीर्घकालीन नियोजनाची आणि विकासाच्या प्रश्नांवर सातत्याने पाठपुरावा करणाऱ्या
सामूहिक इच्छाशक्तीची. प्रत्येक निवडणुकीत नवीन आश्वासने दिली जातात, नवीन स्वप्ने दाखवली जातात; पण ती स्वप्ने
प्रत्यक्षात उतरवण्यासाठी आवश्यक असलेली राजकीय इच्छाशक्ती आणि प्रशासकीय गती
मात्र दिसून येत नाही.
आजचा सोलापूरकर केवळ घोषणा
ऐकू इच्छित नाही. त्याला भूमिपूजनापेक्षा उद्योग सुरू झालेले पाहायचे आहेत. त्याला
फलकांपेक्षा रोजगाराच्या संधी हव्या आहेत. त्याला आश्वासनांपेक्षा प्रत्यक्ष
गुंतवणूक,
चालू असलेली कार्यालये, स्टार्टअप्सची चळवळ
आणि स्थानिक युवकांना मिळणाऱ्या नोकऱ्या पाहायच्या आहेत. कारण विकासाचा खरा अर्थ
कागदावरील प्रकल्पांमध्ये नसून, सामान्य नागरिकाच्या
जीवनमानात झालेल्या बदलात असतो.
आज जर आयटी पार्क प्रत्यक्षात
साकारले,
तर ते केवळ काही एकर जमिनीवरील बांधकाम ठरणार नाही; तर ते सोलापूरच्या नव्या पर्वाचे प्रवेशद्वार ठरेल. परंतु जर पुन्हा एकदा
हा विषय फक्त बैठका, निवेदने आणि वृत्तपत्रातील मथळ्यांपुरता
मर्यादित राहिला, तर तो सोलापूरकरांच्या विश्वासावर आणखी एक
घाव असेल.
म्हणूनच आज आवश्यकता आहे ती
केवळ शासनाकडे अपेक्षा ठेवण्याची नाही, तर उद्योग,
शिक्षणसंस्था, व्यापारी संघटना, सामाजिक संस्था आणि जागरूक नागरिक यांनी एकत्रितपणे या विषयाचा पाठपुरावा
करण्याची. कारण शहराचा विकास हा कोणत्याही एका पक्षाचा किंवा व्यक्तीचा कार्यक्रम
नसतो; तो संपूर्ण शहराच्या सामूहिक स्वप्नांचा प्रवास असतो.
सोलापूरकरांनी अनेकदा संयम
दाखवला आहे. आता मात्र त्यांच्या संयमाला कृतीची जोड मिळणे गरजेचे आहे. अन्यथा
"यावेळी तरी काहीतरी होईल" या आशेवर जगणाऱ्या तीन पिढ्यांची कथा चौथ्या
पिढीलाही सांगावी लागेल, आणि ते सोलापूरसारख्या क्षमता
असलेल्या शहरासाठी खरोखरच दुर्दैवी ठरेल.
अमित
बाळकृष्ण कामतकर
सोलापूर
Image Source: Gemini
उत्तम
उत्तर द्याहटवा